Gitara akustyczna czy elektryczna dla początkującego?
Krótka odpowiedź: wybierz gitarę, na której gra muzyka, którą chcesz grać. Jeśli w głowie masz riffy, solówki i granie z zespołem – elektryczna. Jeśli chcesz śpiewać do akordów, grać przy ognisku albo zabierać instrument na działkę – akustyczna. A jeśli naprawdę nie wiesz, o wyborze zdecydują dwie przyziemne rzeczy: gdzie mieszkasz i ile możesz wydać na start.
Czego ten tekst nie powtórzy, to rada, którą słyszał prawie każdy: „zacznij od akustyka, bo wzmocni palce, a elektryk przyjdzie potem”. Brzmi rozsądnie, ale w praktyce bywa jednym z powodów, dla których ludzie po dwóch miesiącach odstawiają gitarę do szafy. Dlaczego – o tym niżej.
Jedna uwaga na początek. Gitara akustyczna w tym tekście to gitara ze stalowymi strunami (nazywana też westernową lub folkową). Gitara klasyczna z nylonowymi strunami to osobny instrument i osobna decyzja – porównanie klasyka z akustykiem opisaliśmy w oddzielnym artykule.
Najpierw zadaj sobie inne pytanie
Pytanie „która gitara jest lepsza na początek” zakłada, że istnieje instrument obiektywnie łatwiejszy do nauki. Tymczasem największym wrogiem początkującego gitarzysty nie jest trudność techniczna, tylko utrata motywacji. Fender, jeden z największych producentów gitar na świecie, publicznie przyznawał, że zdecydowana większość osób kupujących pierwszą gitarę rezygnuje z nauki w ciągu pierwszego roku.
Ludzie nie rezygnują dlatego, że wybrali „trudniejszą” gitarę. Rezygnują, bo przez wiele tygodni ćwiczą rzeczy, które w ogóle nie przypominają muzyki, którą kochają. Ktoś, kto słucha ciężkiego rocka i przez trzy miesiące brzdąka na akustyku ogniskowe piosenki, bo „tak się zaczyna”, w pewnym momencie zada sobie pytanie, po co mu to wszystko.
Dlatego zasada numer jeden brzmi: dobra gitara na początek to ta, po którą będziesz sięgać codziennie. Instrument, który stoi na stojaku przy biurku i kusi, wygrywa z teoretycznie lepszym wyborem schowanym w pokrowcu.
Co naprawdę różni te gitary pod palcami
Większość porównań skupia się na brzmieniu. Dla początkującego ważniejsze jest coś innego: ile wysiłku kosztuje dociśnięcie struny i jak szybko pojawia się ból opuszków.
Struny i ich naciąg
To największa i najczęściej niedoceniana różnica. W gitarze akustycznej standardem są struny w rozmiarze 12–53 (grubość najcieńszej i najgrubszej struny w tysięcznych cala). Taki komplet ciągnie gryf z łączną siłą około 70 kg. W gitarze elektrycznej typowy zestaw to 10–46, czyli ok. 47 kg, a często polecane początkującym 9–42 to już mniej więcej 40 kg.
W praktyce oznacza to, że na elektryku strunę dociskasz wyraźnie lżej, a opuszki bolą krócej i mniej. Na akustyku grubsze struny wymagają więcej siły, zwłaszcza przy akordach barré, czyli tych, w których palec wskazujący przyciska kilka strun naraz. Słynny akord F, na którym poległo wielu początkujących, na akustyku jest po prostu trudniejszy.
Jest też detal, o którym mało kto wspomina: w akustyku struna G jest owijana, a w elektryku gładka. Dzięki temu podciąganie strun (bending), tak charakterystyczne dla bluesa i rocka, jest na elektryku naturalnym ruchem, a na akustyku – walką.
Akcja strun
Akcja to wysokość strun nad podstrunnicą. Im wyżej, tym mocniej trzeba je docisnąć i tym bardziej fałszują przy mocniejszym nacisku. W dobrze ustawionej gitarze akustycznej na 12. progu najgrubszej struny to zwykle 2–2,5 mm, w elektrycznej 1,5–2 mm.
Problem polega na tym, że tanie akustyki często trafiają do sklepu z akcją 3 mm i wyższą. To one, a nie „akustyk jako taki”, odpowiadają za wiele historii o obolałych palcach i frustracji po pierwszym tygodniu.
Gryf – mniejsza różnica, niż się mówi
Często słychać, że elektryk ma „dużo węższy gryf”. Szerokość gryfu przy siodełku to w typowym akustyku ok. 43 mm, a w elektryku 41–43 mm – różnica wynosi więc zwykle 1–2 mm. Menzura, czyli długość drgającej części struny, też jest w obu typach podobna. Bardziej odczuwalny bywa profil gryfu (jego grubość w przekroju), w wielu elektrykach smuklejszy. Ale to struny i akcja, a nie szerokość gryfu, decydują o tym, czy grasz wygodnie.
Korpus i ergonomia
Akustyk jest lżejszy (ok. 2–2,5 kg), ale ma głęboki, pusty korpus – w popularnym kształcie dreadnought ponad 10 cm grubości. Elektryk waży więcej (zwykle 3–4 kg), za to jest płaski i przylega do ciała. Osoby drobne często wygodniej trzymają elektryk na kolanie, choć na pasku, po godzinie grania na stojąco, jego waga daje o sobie znać.
Porównanie w pigułce
| Cecha | Gitara akustyczna | Gitara elektryczna |
|---|---|---|
| Typowe struny | 12–53 (ok. 70 kg naciągu) | 9–42 lub 10–46 (ok. 40–47 kg) |
| Siła potrzebna do docisku | wyraźnie większa | mniejsza |
| Ból opuszków na starcie | silniejszy i dłuższy | łagodniejszy |
| Akcja przy dobrym ustawieniu | 2–2,5 mm | 1,5–2 mm |
| Podciąganie strun | bardzo trudne | naturalne |
| Dodatkowy sprzęt | niepotrzebny | wzmacniacz lub słuchawki |
| Głośność | stała, nie da się ściszyć | od niemal zera do bardzo głośno |
| Gotowość do gry | wyjmujesz i grasz | kabel, wzmacniacz, ustawienia |
| Akompaniament do śpiewu | naturalny | możliwy, ale mniej efektowny solo |
| Wrażliwość na wilgotność | wyższa | niższa |
Mit pierwszy: „najpierw akustyk, żeby wzmocnić palce”
W tym micie jest ziarno prawdy. Palce faktycznie się wzmacniają, a osoba, która przesiada się z akustyka na elektryk, zauważa, że nagle wszystko jest lżejsze. Tyle że ten argument pomija dwie rzeczy.
Po pierwsze, żeby odebrać tę „nagrodę”, trzeba przetrwać pierwsze tygodnie na trudniejszym instrumencie. A to właśnie w pierwszych tygodniach odpada najwięcej osób.
Po drugie, siła palców nie jest celem samym w sobie. Ważniejsze są precyzja i rozluźnienie. Ktoś, kto uczy się na zbyt twardym, źle ustawionym instrumencie, często przyzwyczaja się do ściskania gryfu z całej siły – i ten nawyk przenosi potem na każdą kolejną gitarę. Na elektryku łatwiej od początku nauczyć się grać lekko.
Czy to znaczy, że akustyk to zły wybór na start? Nie. To znaczy, że akustyk wybrany wyłącznie dlatego, że „tak trzeba zacząć”, jest wybrany ze złego powodu.
Mit drugi: „przester ukryje błędy”
Wśród osób grających na akustyku krąży opinia, że na elektryku z przesterem wszystko brzmi dobrze. Prawda jest bardziej złożona.
Przester kompresuje dźwięk, czyli wyrównuje głośność między mocniej i słabiej szarpniętymi strunami – w tym sensie rzeczywiście coś maskuje. Jednocześnie wzmacnia każdy niechciany dźwięk: struny, których nie wytłumiłeś, brzęczenie, przypadkowe zahaczenie sąsiedniej struny. Początkujący bardzo szybko odkrywa, że połowa grania na elektryku to umiejętność wyciszania strun, których akurat nie gra.
Z kolei czysty kanał wzmacniacza jest bezlitośnie szczery i pokaże każdy niedociśnięty dźwięk dokładnie tak samo jak akustyk. Żadna z gitar nie zrobi za Ciebie roboty.
Co zagrasz szybciej na której gitarze
Tu dochodzimy do czegoś, o czym rzadko się pisze, a co realnie wpływa na motywację: każda z gitar „nagradza” początkującego czymś innym.
Na akustyku najszybciej zabrzmią otwarte akordy – G, C, D, Em, Am – grane rytmicznym biciem. Cztery akordy i proste bicie wystarczą, żeby zagrać setki popularnych piosenek. Akustyk ma bogate, szerokie brzmienie, więc nawet prosta partia wypełnia pokój. Jeśli chcesz przy tym śpiewać, to połączenie jest nie do pobicia.
Na elektryku najszybciej zabrzmią dwudźwięki, czyli tzw. power chordy: dwa palce, jeden kształt przesuwany po gryfie. Z przesterem brzmią jak prawdziwy rock już po kilku dniach nauki. Do tego proste riffy na jednej strunie i pierwsze podciągnięcia. Za to otwarte akordy na czystym kanale elektryka brzmią cieniej i mniej efektownie niż na akustyku.
Wniosek jest prosty. Jeśli po pierwszym tygodniu chcesz zaśpiewać ulubioną piosenkę przy akordach – akustyk da Ci to szybciej. Jeśli chcesz zagrać riff, który od lat słyszysz w głowie – elektryk.
Blok, sąsiedzi i granie po 22:00
To argument, który w polskich realiach często rozstrzyga sprawę, a w poradnikach pojawia się zaskakująco rzadko. Panuje przekonanie, że elektryk jest „głośny”. W domowym ćwiczeniu jest dokładnie odwrotnie.
Gitara akustyczna ma jedną głośność: własną. Akordy grane kostką są w mieszkaniu głośne jak rozmowa podniesionym głosem i nie ma gałki, która to zmieni. Można grać palcami, cieńszą kostką albo wsunąć pod struny tłumik, ale to półśrodki.
Gitara elektryczna niepodłączona do niczego brzmi na tyle cicho, że da się na niej ćwiczyć obok domownika oglądającego telewizję. Podłączona do wzmacniacza z wyjściem słuchawkowym albo do miniaturowego wzmacniacza słuchawkowego jest dla otoczenia praktycznie niesłyszalna. Jeśli ćwiczysz wieczorami, mieszkasz z małym dzieckiem albo masz za ścianą wrażliwego sąsiada, elektryk daje swobodę, której akustyk nie da.
Ile to naprawdę kosztuje
Tu wiele osób się przelicza, bo porównuje cenę samej gitary akustycznej z ceną samej gitary elektrycznej. Elektryk bez wzmacniacza to jednak połowa instrumentu.
Poniżej orientacyjne ceny na polskim rynku dla sensownego zestawu na start – nie najtańszego możliwego, tylko takiego, który nie będzie przeszkadzał w nauce.
| Element | Akustyczna | Elektryczna |
|---|---|---|
| Gitara | 600–1000 zł | 800–1300 zł |
| Wzmacniacz ćwiczeniowy | – | 350–800 zł |
| Kabel instrumentalny | – | 40–80 zł |
| Tuner na klips | 30–60 zł | 30–60 zł (bywa wbudowany we wzmacniacz) |
| Pokrowiec | 80–150 zł | 80–150 zł |
| Kostki, pasek, zapasowe struny | 50–80 zł | 60–100 zł |
| Ustawienie gitary u lutnika | 100–250 zł | 100–250 zł |
| Razem | ok. 850–1550 zł | ok. 1450–2750 zł |
Pozycja „ustawienie u lutnika” wygląda na zbędny wydatek, ale w tanich gitarach potrafi zrobić większą różnicę niż dopłata kilkuset złotych do droższego modelu. Obniżenie akcji i dopracowanie siodełka zamienia męczący instrument w wygodny. Część sklepów muzycznych robi podstawowe ustawienie przy zakupie – zawsze warto zapytać.
Jeśli budżet na elektryk jest napięty, wzmacniacz można na początku zastąpić wzmacniaczem słuchawkowym wpinanym bezpośrednio w gitarę (ok. 150–300 zł). Jeżeli masz komputer, drugą drogą jest prosty interfejs audio i darmowy symulator wzmacniacza. Do nauki w pojedynkę to wystarczy, choć zagrać tak z kimś w jednym pokoju już się nie da.
Osobny temat to zestawy „gitara + wzmacniacz + akcesoria”. Bywają w porządku, gdy gitarę w komplecie robi rozpoznawalny producent – tak jest np. w zestawach opartych na Yamaha Pacifica 012. Najsłabszym ogniwem jest wtedy zwykle wzmacniacz, który można wymienić później. Natomiast zestawy bez marki, w których cała paczka kosztuje mniej niż sama przyzwoita gitara, to najczęściej prosta droga do rozczarowania.
Utrzymanie, o którym nikt nie mówi przy zakupie
Gitara akustyczna to pusta drewniana skrzynia, która reaguje na wilgotność powietrza. W sezonie grzewczym powietrze w mieszkaniach bywa bardzo suche, a instrument może się rozeschnąć: pojawia się brzęczenie strun, wystające końcówki progów, a w skrajnych przypadkach pęknięcia płyty. Laminat, typowy w gitarach do ok. 1000 zł, jest pod tym względem wytrzymalszy niż lite drewno. Mimo to warto trzymać gitarę z dala od kaloryfera, a przy droższym modelu z litą płytą wierzchnią zainwestować w higrometr i nawilżacz do pokrowca.
Gitara elektryczna z pełnym korpusem znosi zmiany wilgotności znacznie lepiej, choć suchy gryf też potrafi pokazać ostre końcówki progów. Ma za to więcej elementów do regulacji: wysokość przetworników, strojenie menzury dla każdej struny osobno, mostek z tremolo, który przy wymianie strun lubi rozstroić całą gitarę. Nic z tego nie jest trudne, ale wymaga obejrzenia jednego czy dwóch rzetelnych poradników.
A jeśli uczy się dziecko?
Oba typy gitar występują w mniejszych rozmiarach: akustyki w wersji 3/4, elektryki z krótszą menzurą (tzw. short scale lub mini). U dzieci, zwłaszcza młodszych niż ok. 10 lat, stalowe struny akustyka bywają za twarde, a pełnowymiarowy elektryk za ciężki. Dlatego u najmłodszych najczęściej sprawdza się gitara klasyczna z nylonowymi strunami – albo mały elektryk, jeśli dziecko jest zafascynowane rockiem i właśnie to trzyma je przy instrumencie. Dobór rozmiaru do wzrostu omówiliśmy szerzej w artykule o wyborze między gitarą klasyczną a akustyczną.
Gitara elektroakustyczna – to nie jest kompromis
Elektroakustyk to gitara akustyczna z wbudowanym przetwornikiem i przedwzmacniaczem. Pod palcami zachowuje się dokładnie jak akustyk: te same struny, ten sam naciąg, ta sama głośność bez podłączania. Podłączenie do wzmacniacza nie zamienia jej w gitarę elektryczną – przesterowany riff nie zabrzmi na niej tak jak na elektryku.
To dobry wybór, jeśli planujesz występować z akustykiem albo nagrywać. Dla początkującego ćwiczącego w domu przetwornik to jednak dopłata za funkcję, z której przez pierwszy rok raczej nie skorzysta.
Trzy pytania, które rozstrzygną wybór
Jaką konkretną piosenkę chcesz zagrać jako pierwszą? Nie gatunek – piosenkę. Włącz ją i posłuchaj, co robi w niej gitara. Szerokie, dzwoniące akordy pod wokalem – akustyk. Mięsisty, przesterowany riff albo solówka – elektryk. To najprostszy i najskuteczniejszy test, jaki znamy.
Gdzie i kiedy będziesz ćwiczyć? Mieszkanie w bloku, ćwiczenie wieczorami, domownicy za cienką ścianą – to mocny argument za elektrykiem ze słuchawkami. Dom z ogrodem, działka, wyjazdy, granie w plenerze – za akustykiem.
Czy chcesz śpiewać do gitary? Jeśli tak, akustyk jest naturalnym wyborem. Elektryk świetnie akompaniuje w zespole, ale w pojedynkę i bez nagłośnienia to akustyk znacznie lepiej wypełnia przestrzeń pod wokal.
Jeśli po tych trzech pytaniach wciąż masz remis, rozstrzyga budżet: przy kwocie do ok. 1200 zł na całość łatwiej skompletować przyzwoity zestaw akustyczny, a powyżej ok. 1500 zł oba kierunki są w pełni dostępne.
| Twoja sytuacja | Lepszy wybór |
|---|---|
| Rock, metal, blues, funk, marzenie o zespole | Elektryczna |
| Śpiew z akompaniamentem, pop, folk, ognisko | Akustyczna |
| Ćwiczenie wieczorami w bloku | Elektryczna ze słuchawkami |
| Granie w podróży, bez dostępu do prądu | Akustyczna |
| Budżet do ok. 1000 zł na cały zestaw | Akustyczna |
| Wrażliwe palce, szybko pojawiający się ból | Elektryczna |
| Granie palcami (fingerstyle) | Akustyczna |
Czy później da się przesiąść?
Tak, i to bez straty czasu. Nazwy dźwięków na gryfie, strój, kształty akordów, rytm i słuch są wspólne dla obu gitar. Osoba przechodząca z akustyka na elektryk musi nauczyć się tłumienia strun i obsługi wzmacniacza. Osoba idąca w drugą stronę przez kilka tygodni będzie przyzwyczajać palce do twardszych strun i wyższej akcji. W obu przypadkach to kwestia tygodni, nie miesięcy.
Większość gitarzystów, którzy grają dłużej niż kilka lat, i tak ma w domu oba instrumenty. Pierwsza gitara nie jest decyzją na całe życie – jest decyzją na pierwszy rok. A jej jedynym zadaniem jest sprawić, żebyś ten rok przetrwał z gitarą w rękach.
Najczęściej zadawane pytania
Czy na gitarze elektrycznej można grać bez wzmacniacza?
Można i do ćwiczenia chwytów czy przebiegów lewej ręki to w zupełności wystarczy. Na dłuższą metę warto jednak mieć przynajmniej wzmacniacz słuchawkowy, bo bez niego nie usłyszysz, jak naprawdę brzmi to, co grasz – ani błędów w tłumieniu strun, które wyjdą na jaw przy pierwszym podłączeniu.
Jak długo bolą palce na początku?
U większości osób przy codziennym ćwiczeniu opuszki twardnieją po 2–4 tygodniach. Na akustyku trwa to zwykle dłużej niż na elektryku. Lepiej ćwiczyć 15–20 minut dziennie niż dwie godziny raz w tygodniu – krótkie, regularne sesje hartują palce szybciej i mniej boleśnie.
Czy na gitarę akustyczną można założyć cieńsze struny?
Tak. Zestawy 11–52 albo 10–47 (tzw. extra light) wyraźnie zmniejszają wysiłek. Brzmienie robi się nieco cichsze i mniej basowe, a po zmianie grubości strun gitara może wymagać drobnej regulacji. To dobry sposób, żeby złagodzić start, jeśli z innych powodów akustyk jest dla Ciebie właściwym wyborem.
Czy gitara elektryczna nadaje się do nauki akordów i śpiewania?
Nadaje się – akordy są dokładnie te same. Na czystym kanale wzmacniacza zabrzmią jednak cieniej niż na akustyku, a bez innych instrumentów taki akompaniament może wydawać się pusty. Jeśli śpiew jest dla Ciebie priorytetem, akustyk da więcej satysfakcji.
Lepiej tańsza gitara i droższy wzmacniacz, czy odwrotnie?
Na początek priorytetem jest gitara, bo to ona decyduje o wygodzie gry: trzymaniu stroju, akcji, wykończeniu progów. Wzmacniacz łatwo wymienić za rok, gdy będziesz już wiedzieć, jakiego brzmienia szukasz. Jeden warunek jest jednak nieprzekraczalny: jeśli ćwiczysz w mieszkaniu, wzmacniacz musi mieć wyjście słuchawkowe.
Podsumowanie
Nie ma gitary obiektywnie lepszej na start. Elektryczna jest łagodniejsza dla palców, cicha dla sąsiadów i szybciej nagradza osoby, które kochają rock. Akustyczna jest tańsza w komplecie, nie wymaga żadnego sprzętu i nie ma sobie równych jako akompaniament do śpiewu.
Zamiast szukać „właściwej kolejności”, wybierz instrument, który gra Twoją muzykę i pasuje do miejsca, w którym będziesz ćwiczyć. A potem zadbaj o to, żeby był dobrze ustawiony – bo źle ustawiona gitara zniechęci Cię szybciej niż niewłaściwy typ gitary.